WAEC Igbo OBJ Answers 2026
01-10: CDDDCAAACA
11-20: BBCACAADCB
21-30: DAABBDBDBB
31-40: CBCACDADBD
41-50: ABBDACDBCA
51-60: BADBBACBAD
WAEC Igbo Essay Answers 2026
Number 1
(1a)
Ihe m gabigara tupu m kwụọ ụgwọ akwụkwọ
Ụbọchị ụlọ akwụkwọ mepere emepe bịara ngwa ngwa mgbe ezumike gwụsịrị. Obi dị m ezigbo ụtọ n’ihi na achọrọ m ịhụ ndị enyi m na ndị nkụzi m ọzọ. Achọrọ m ịga n’ihu n’ịmụ akwụkwọ m ka m nwee ezigbo ihe ịga nke ọma n’ọdịnihu. Ma otu nnukwu nsogbu bịara n’ụlọ anyị. Nne na nna m enweghị ego zuru ezu iji kwụọ ụgwọ ụlọ akwụkwọ m. Nke a mere ka obi jọọ m njọ nke ukwuu n’ihi na amaghị m ma m ga-enwe ike ịlaghachi n’ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ na agaghị m aga ọzọ.
Ihe mbụ m zutere bụ nnukwu ihere n’ụlọ akwụkwọ. Mgbe ụmụ akwụkwọ ndị ọzọ na-akwụ ụgwọ ha ma na-enweta akwụkwọ nnabata, m enweghị ike ime otu ahụ. Onye nkụzi klas anyị kpọrọ aha m ma jụọ m ihe kpatara na akwụghị m ụgwọ ụlọ akwụkwọ. N’ihu ụmụ klas m niile, enweghị m ihe m ga-ekwu. Ụfọdụ ụmụ akwụkwọ malitere ịchị m ọchị ebe ụfọdụ na-ele m anya dịka onye dara ogbenye. Nke a mere ka m nwee mwute ma mee ka obi ghara ịdị m mma.
Ihe nke abụọ m zutere bụ na a na-achụ m n’ụlọ akwụkwọ ugboro ugboro. Onye isi ụlọ akwụkwọ kwuru na ụmụ akwụkwọ akwụghị ụgwọ agaghị anọ n’ụlọ akwụkwọ ruo mgbe e kwụrụ ụgwọ ahụ. Mgbe ụfọdụ, a na m apụ n’ụlọ akwụkwọ n’oge a na-akụzi ihe. Mgbe m rutere n’ụlọ, ana m eche echiche banyere ihe ndị enyi m na-amụ na klas. Nke a mere ka m hapụ ọtụtụ ihe ndị nkụzi kụziri, ọkachasị na mgbakọ na sayensị. Oge ụfọdụ, m na-arịọ ndị enyi m ka ha nyere m akwụkwọ ha ka m nwee ike mụta ihe m hapụrụ.
Ihe nke atọ bụ nsogbu ego na agụụ n’ụlọ anyị. Nna m na-arụsi ọrụ ike kwa ụbọchị mana ego ọ na-enweta ezughị ezu maka mkpa ezinụlọ anyị. Nne m malitere ire obere ihe n’ahịa iji nyere aka nweta ego. Mgbe ụfọdụ, anyị anaghị eri nri ọma ka anyị nwee ike chekwaa ego maka ụgwọ ụlọ akwụkwọ m. Ọtụtụ abalị, ana m ahụ nne m na nna m ka ha na-atụle ebe ha ga-esi nweta ego. Mgbe m hụrụ ha otú ahụ, obi na-adị m mgbu nke ukwuu n’ihi na achọghị m ka ha taa ahụhụ n’ihi m.
Ihe nke anọ m zutere bụ ịrụ obere ọrụ iji nyere nne na nna m aka. Mgbe ụlọ akwụkwọ mechiri, ana m enyere ndị ahịa aka iburu ngwongwo n’ahịa. Mgbe ụfọdụkwa, ana m asa ụgbọala ndị agbata obi anyị ma ọ bụ sachaa compound iji nweta obere ego. Ọ bụ ezie na ọrụ ndị a siri ike ma na-eme ka ike gwụ m, emeghị m mkpesa n’ihi na achọrọ m ịga n’ihu n’akwụkwọ m. Ego niile m nwetara, ana m enye nne m ka o tinye ya n’ego ụgwọ ụlọ akwụkwọ.
N’ikpeazụ, site n’enyemaka Chineke, mgbalị nne na nna m, na obere ọrụ m na-arụ, a kwụrụ ụgwọ ụlọ akwụkwọ m. Obi tọrọ m ezigbo ụtọ mgbe m laghachiri n’ụlọ akwụkwọ ma sonyere ndị enyi m ọzọ.
(1b)
Onitsha, Obodo m bibu na ya
Obodo m bibu bụ Onitsha. Onitsha bụ otu n’ime obodo ndị a ma ama na mpaghara ndị Igbo. Ọ bụ nnukwu obodo azụmahịa nke dị n’akụkụ osimiri Niger. Obodo a mara mma nke ukwuu ma juputa na ọtụtụ mmadụ sitere n’ebe dị iche iche na Naịjirịa. Ahụrụ m ibi na Onitsha n’anya n’ihi na ọ bụ obodo nwere ndụ, ọrụ, na ọtụtụ ohere.
Onitsha bụ obodo a ma ama n’ahịa ya. E nwere nnukwu ahịa a na-akpọ Main Market ebe ndị mmadụ si n’akụkụ ụwa dị iche iche na-abịa azụ ahịa. A na-ere uwe, akpụkpọ ụkwụ, akwụkwọ, nri, na ọtụtụ ihe ndị ọzọ n’ahịa ahụ. Mgbe m bi na Onitsha, ana m eso nne m aga ahịa mgbe ụfọdụ. Ahụmahụ ahụ na-atọ ụtọ n’ihi na ahịa ahụ na-enwe mkpọtụ na ọtụtụ mmadụ. Ndị ahịa na ndị na-azụ ahịa na-ekwu okwu ma na-eme azụmahịa ụbọchị niile.
Ihe ọzọ masịrị m gbasara Onitsha bụ ụzọ ndụ ndị mmadụ. Ndị bi ebe ahụ bụ ndị nwere ịhụnanya na ịdị uchu. Ọtụtụ ndị mmadụ na-arụsi ọrụ ike site n’ụtụtụ ruo mgbede iji nweta ego ha ga-eji lekọta ezinụlọ ha. Nke a kụziiri m mkpa ọrụ ike na ịdị uchu n’ndụ. Ndị agbata obi anyị na-enyere ibe ha aka mgbe nsogbu bịara, nke mere ka mmekọrịta dị mma dị n’etiti ndị mmadụ.
Onitsha nwekwara ọtụtụ ụlọ akwụkwọ na ụka mara mma. Ụlọ akwụkwọ m dị nso n’ụlọ anyị, nke mere ka ọ dị mfe ịga akwụkwọ kwa ụbọchị. Ndị nkụzi anyị na-akụziri anyị nke ọma ma na-agba anyị ume ka anyị mụọ akwụkwọ ike. Mgbe ụka bịara n’ụbọchị Sọnde, ọtụtụ ndị mmadụ na-eyi uwe ọma ma gaa ofufe Chineke. Nke a na-egosi na ndị mmadụ nọ na Onitsha hụrụ Chineke n’anya.
Ọzọkwa, osimiri Niger bụ otu ihe pụrụ iche gbasara Onitsha. Osimiri ahụ buru ibu ma maa mma nke ukwuu. Mgbe ụfọdụ, anyị na-aga ebe dị nso na osimiri ahụ iji hụ ụgbọ mmiri na mmiri na-agba ọsọ. Ebe ahụ na-eme ka mmadụ nwee obi ụtọ ma zuru ike.
N’agbanyeghị na Onitsha bụ obodo mara mma, e nwekwara ụfọdụ nsogbu dịka mkpọtụ na oke ụgbọala n’ụzọ. Mgbe ụfọdụ, ụzọ na-ejupụta n’ụgbọala nke ukwuu, nke na-eme ka mmadụ nọrọ ogologo oge tupu ọ rute ebe ọ na-aga. Ma n’agbanyeghị nsogbu ndị a, ọtụtụ ndị mmadụ ka na-achọ ibi na Onitsha n’ihi ohere azụmahịa na ndụ ọma obodo ahụ nwere.
N’ikpeazụ, Onitsha bụ obodo agaghị m echefu echefu. Ahụmahụ m nwetara mgbe m bi ebe ahụ kụziiri m ọtụtụ ihe gbasara ndụ, azụmahịa, na ịdị uchu. Aga m echeta obodo ahụ mgbe niile n’ihi na ọ bụ ebe m mụtara ọtụtụ ihe bara uru n’ndụ m.
====================
Number 2
(2ai)
Ebe mkpọpụta mgbochiume bụ akụkụ ahụ dị n’ọnụ ma ọ bụ n’akpịrị ebe ikuku na-esi n’akpa ume abịa na-enweta nkwụsị ma ọ bụ mkpachi mgbe a na-akpọ mkpụrụụda mgbochiume.
(2aii)
t: Ezere (Alveolar)
m: Egbugbere abụọ (Bilabial)
g: Nganyụ (Velar)
j: Nfu-aka (Palato-alveolar)
z: Ezere (Alveolar)
h: Olulu akpịrị (Glottal)
(2b)
(1)Mkpachị (Plosives/Stops)
(2)Mkpachị-nfucha (Affricates)
(3)Nfucha (Fricatives)
(4)Udaimi (Nasals)
(5)Nrịrị (Trills/Rolls)
(6)Mkpụrụụda-mfe (Approximants/Glides)
(2bii)
Ụda ‘n’: Ire na-emetụ n’ezere (alveolar ridge) iji gbochie ikuku ịfụ n’ọnụ, ma ikuku ahụ na-esi n’imi apụta. Ọ bụ ụdaimi.
Ụda ‘s’: Ire na-abịaru ezere nso mana ọ naghị emetụ ya kpamkpam, ikuku ana-esikwa n’oghere dị n’etiti ha apụta n’ụdị mkpọtụ. Ọ bụ ụda nfucha.
====================
Number 4
(4a)
Iwu nsupe bụ usoro ma ọ bụ ụkpụrụ e doro anya maka otu e si ede mkpụrụokwu n’otu asụsụ (dịka Igbo) ka o wee nwee nghọta ma soro usoro e kwekọrịtara.
(4b)
Iwu ya bụ na a na-amalite mkpụrụedemede mbụ ya n’isi mkpụrụedemede (Capital letter), n’agbanyeghị ebe ọ nọ n’ahịrịokwu. Ọmụmaatụ: Chidi, Abịa, Naịjirịa.Ahaizugbe (Common Noun): A naghị amata mkpụrụedemede mbụ ya n’isi mkpụrụedemede ma ọ bụrụ na ọ nọghị n’isi ahịrịokwu. Ọmụmaatụ: oche, akwụkwọ, nwatakịrị.
(4c)
(i) Ọ kacha aga akwụkwọ. (Ma ọ bụ: Ọ na-aga akwụkwọ nke ọma.)
(ii) Ngozi mara mma. (Mmalite aha mmadụ ga-adị n’isi mkpụrụedemede).
(iii) Ụlọ anyị dị ebe e? (Ebe a jụrụ ajụjụ).
(iv) Nna m bi n’Aba. (Ebe ọ bụ na “Aba” bụ aha obodo).
(v) Enyere m ihe ndị a: akwụkwọ, mkpisi na ego.
(vi) Ada bịara hụ anyị o laghachiri azụ.
(vii) Ihe na-akụ bụ elekere 12:00 nke abalị. (Ma ọ bụ “ndeenị”).
(viii) Emeka onye na-abịa n’oge gbara onye nke mbụ.
(ix) Chai! O bụ ka ụwa dị?
(x) Ọ jụrụ gịnị na-eme gị?
(xi) Ọ zụrụ ya otu puku naịra (₦1000).
====================
Number 7
(7)
(i) Nnabe bụ nwoke a ma ama n’obodo ya.
(ii) Ọ lụrụ nwanyị mara mma nke ukwuu.
(iii) Nnabe hụrụ ego na akụnụba n’anya karịa ọtụtụ ihe ọzọ.
(iv) Ọtụtụ mmadụ nọ na-achọ ịbụ enyi Nnabe n’ihi akụnụba ya.
(v) Nnabe malitere ịnya isi ma na-eleda ndị ọzọ anya.
(vi) E nwere esemokwu n’etiti Nnabe na ụfọdụ ndị obodo ya.
(vii) Ụfọdụ ndị mmadụ ghọgburu Nnabe n’ihi ego ya.
(viii) Nnabe zutere ọtụtụ nsogbu n’ihi mpako na ọchịchọ akụnụba ya.
(ix) O mechara mata na ego anaghị azụta ezi ịhụnanya na udo.
(x) Akụkọ ahụ kụziiri ndị mmadụ ka ha ghara ịnya isi ma ọ bụ tinye obi naanị n’akụnụba.
====================
Number 10
(10)
(i) Nwamaka bụ nwaanyị mara mma n’akwụkwọ Otu Mkpịsị Aka.
(ii) Ọ bụ nwaanyị nwere ezigbo agwa.
(iii) Nwamaka na-asọpụrụ ndị okenye.
(iv) Ọ hụrụ ezinụlọ ya n’anya nke ukwuu.
(v) Nwamaka bụ nwaanyị nwere ọgụgụ isi.
(vi) Ọ na-arụsi ọrụ ike ma ghara ịdị umengwụ.
(vii) Ọ na-enyere ndị ọzọ aka mgbe nsogbu bịara.
(viii) Nwamaka nwere obiọma na ndidi.
(ix) Ọtụtụ mmadụ n’obodo hụrụ Nwamaka n’anya n’ihi omume ọma ya.
(x) Agwa Nwamaka kụziiri ndị mmadụ ịdị umeala n’obi na ịhụnanya.
